بخش وسيعى از سرزمين‌هاى شمال شرقى در دورهء قاجاريه از ايران جدا مىشود ؟ پاسخى علمى و منطقى لازم است كه البته در اين مقدمه نمىگنجد . فقط مىتوان با توجه به شواهد موجود گفت ناصر الدين شاه و دولتمردان دلسوز ايران نه نسبت به مرزهاى شمال شرقى ايران بىتفاوت بودند و نه براى از دست دادن آن سرزمين‌ها خرسند شدند . اما سفرنامهء حاضر با وجود اينكه گزارش يك كارگزار ايرانى از مأموريتش به بخاراست ولى به لحاظ اينكه نخستين گزارش از اين دست است كه تا به حال نوشته شده حائز اهميت است . « سفرنامهء بخارا » به شمارهء 2860 در مخزن نسخه‌هاى خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ( شماره 1 ) مضبوط است . در جلد دهم فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه ، « سفرنامهء بخارا » چنين معرفى شده است : « سفرنامهء بخارا - ( در مورد طوايف تكه در مرو ، سرخس ، آخال و تجن ) نويسنده گويا ايلچى دربار فتحعليشاه بوده و به‌همراه خواجه خليل فرستادهء امير بخارا از تهران رهسپار بخارا گرديده و گزارش منزل به منزل را در اين سفرنامه شرح داده است . وى از سيف الله ميرزا ( گويا چهل و دومين پسر فتحعليشاه باشد ) و آصف الدوله حاكم خراسان و محمد زمان خان قاجار [ عز الدّين لو ] حاكم بسطام و حاجى سيد اسماعيل مجتهد سبزوارى و محمد تقى خان قاجار ياد كرده است . نسخه‌اى است ناقص ( در پايان ) به خط شكستهء نستعليق ، صفحه‌ها در جداول شنگرف . قطع : 15 * 21 ، ج : ترمه ، صفحات : 98 ، سطور : 12 ، كاغذ : فرنگى سفيد . » همانگونه كه از عنوان كتاب برمىآيد ، در حقيقت اين رساله گزارش سفر